دانشگاه لرستان پژوهش‌های ژنتیک گیاهی 2383-1367 13 1 2026 06 22 Selection of Bread Wheat Recombinant Inbred Lines for Grain Yield, Iron and Zinc Concentrations گزینش رگه‌های درون‌زاد نوترکیب گندم نان با هدف عملکرد و غلظت آهن و روی دانه 129 154 740947 10.22034/pgr.2026.2084199.1031 FA سپیده میرزائی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0002-6219-3480 صحبت بهرامی نژاد گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0003-1252-4867 رضا امیری بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران 0000-0002-5792-2001 Journal Article 2026 01 31 Wheat is the most important food source, providing up to 50% of the daily calories of the population in developing countries. Zinc and iron deficiencies are the most common micronutrient deficiencies worldwide. Biofortification of wheat with increased zinc and iron concentrations in the grain is a promising strategy for reducing micronutrient malnutrition in humans. A field experiment was conducted during the 2021–2022 cropping season at Razi University, Kermanshah, to evaluate 63 F8 bread wheat lines derived from three distinct populations. These lines, alongside their parents (winter backcross Roshan × Gascogene, Marvdasht, Shahpasand, and MV17) and the Krichauff cultivar as a control, were assessed for grain yield, iron and zinc concentrations, and other agronomic traits using a randomized complete block design with three replications. According to the results obtained, the average grain zinc and iron concentrations in the first population were 63.74 and 29.99 mg/kg, respectively, in the second population the grain iron concentration was 28.95 mg/kg, and in the third population the grain zinc and iron concentrations were 57.43 and 39.34 mg/kg, respectively. Based on the MGIDI selection index, Genotypes 96, 34, winter backcross Roshan, and 88 from the first population; Genotypes 347, 226, 233, 245, 214, the control cultivar Krichauff, and 321 from the second population; and Genotypes 579, 400, 421, and 407 from the third population were identified as superior genotypes. The superior genotypes identified in this study can be introduced after further evaluations in different environments as valuable parents in future crosses or directly as new cultivars. This research <span lang="EN-GB">could</span> be considered as an effective step towards improving food security and reducing micronutrient malnutrition. <span dir="RTL" lang="FA">گندم یکی از مهم‌ترین منابع غذایی است که تا 50 درصد از کالری روزانه جمعیت کشورهای در حال توسعه را تأمین می‌کند. کمبود عناصر روی و آهن شایع‌ترین کمبود ریزمغذی‌ها در سراسر جهان است. غنی‌سازی زیستی گندم با غلظت روی و آهن افزایش یافته در دانه، یک راه‌کار امیدوارکننده‌ای برای کاهش سوء‌تغذیه ریزمغذی‌ها در انسان است. به‌منظور ارزیابی و گروه‌بندی تعداد 63 لاین گندم نان نسل </span>F₈<span dir="RTL" lang="FA"> حاصل از سه جمعیت مختلف بر اساس عملکرد، غلظت آهن و روی دانه و سایر صفات زراعی، به‌همراه والدین آن‌ها (بک‌کراس زمستانه روشن، گاسکوژن، مرودشت، شاهپسند و </span>MV17<span dir="RTL" lang="FA">) و رقم خارجی کرایچف (</span>Krichauff<span dir="RTL" lang="FA">) به‌عنوان شاهد، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دانشگاه رازی کرمانشاه در سال زراعی 1401- 1400 اجرا شد. طبق نتایج به‎دست آمده میانگین غلظت روی و آهن دانه به‌ترتیب در جمعیت اول، 74/63 و 99/29 میلی‌گرم در کیلوگرم، در جمعیت دوم غلظت آهن دانه 95/28 میلی‌گرم در کیلوگرم و در جمعیت سوم غلظت روی و آهن دانه به‌ترتیب 43/57 و 34/39 میلی‌گرم در کیلوگرم به‌دست آمد. بر اساس نتایج شاخص گزینش </span>MGIDI<span dir="RTL" lang="FA"> از جمعیت اول ژنوتیپ‌های 96، 34، والد بک‌کراس زمستانه روشن و 88، از جمعیت دوم ژنوتیپ‌های 347، 226، 233، 245، 214، شاهد کرایچف و 321 و از جمعیت سوم ژنوتیپ‌های 579، 400، 421 و 407 به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر معرفی شدند. ژنوتیپ‌های برتر شناسایی شده در این پژوهش، می‌توانند پس از ارزیابی‌های تکمیلی در محیط‌های مختلف، به‌عنوان والدین ارزشمند در تلاقی‌های آینده یا به‌صورت مستقیم به‌عنوان ارقام جدید معرفی شوند و گامی مؤثر در جهت ارتقای امنیت غذایی و کاهش سوءتغذیه ریزمغذی‌ها به‌شمار آیند.</span>