پژوهش‌های ژنتیک گیاهی

کنترل ژنتیکی عملکرد دانه و صفات مرتبط با آن در ذرت تحت شرایط کم‌آبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مژگان شیرین پور 1
احسان عطازاده 2
احمد بایبوردی 3
سعید اهری زاد 4
علی اصغری 5
اشکبوس امینی 6

1 بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز

2 گروه زیست شناسی گیاهی، سلولی و مولکولی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز

3 بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز

4 گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز

5 گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

6 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج

http://dx.doi.org/10.22034/pgr.10.1.4
چکیده
با توجه به اهمیت تولید ذرت و تأثیر تنش کم­آبی در کاهش عملکرد این محصول، برآورد اجزای ژنتیکی و وراثت­پذیری صفات برای تعیین روش به­نژادی تحت تنش کم­آبی امری ضروری در برنامه­های به­نژادی می­باشد. نسل­های حاصل از تلاقی دو لاین اینبرد ذرت شامل B73 (لاین مادری) و MO17 (لاین پدری)، SC704 (F1) و نیز نسل­های F2، BC1،BC2  و F3 به‌منظور برآورد اثرات ژنی و وراثت­پذیری صفات عملکرد، اجزای عملکرد و مورفولوژیکی مطالعه شدند. هفت نسل ذرت با استفاده از روش تجزیه میانگین نسل­ها تحت شرایط آبیاری کامل، تنش متوسط و شدید کم­آبی مورد ارزیابی قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با 20 تکرار در هر واحد آزمایشی طی دو سال زراعی 99-1398 در ایستگاه تحقیقاتی کشاورزی دانشگاه تبریز انجام گرفت. نتایج تجزیه واریانس مرکب دو سال و مقایسات میانگین تحت سه رژیم آبیاری مختلف نشان داد که تنش کم­‌آبی باعث کاهش معنی‌­دار تمامی صفات مورد مطالعه (به‌جز نسبت ریشه به ساقه) شد. نتایج تجزیه میانگین نسل­‌ها سهم بالای اثرات ژنی غیرافزایشی را در کنترل ژنتیکی صفات عملکرد دانه، قطر بلال، تعداد ردیف دانه، وزن بلال (در شرایط آبیاری کامل)، وزن صددانه، ارتفاع بوته، وزن‌تر اندام هوایی، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت نشان داد. با توجه به این نتایج گزینش در نسل­‌های تفرق پیشرفته و روش اصلاحی مبتنی‌بر هیبریداسیون می­‌تواند جهت بهبود این صفات مؤثر واقع شود. هم­چنین، سهم بارز اثرات ژنی افزایشی در کنترل توارث صفات طول بلال، وزن بلال (در هر دو شرایط تنش) و نسبت ریشه به ساقه بیانگر این است که برای اصلاح این صفات و بهره‌گیری از واریانس افزایشی، گزینش در نسل‌­های در حال تفرق اولیه و والدین اینبرد می­‌تواند مؤثر باشد. هیبرید SC704 و اینبرد MO17 در مقایسه با اینبرد B73، کم­ترین درصد تغییر را در شرایط تنش کم‌­آبی نشان دادند که بیانگر پتانسیل عملکرد بالا و پایداری آن­‌ها در شرایط تنش بود.

کلیدواژه‌ها

تجزیه ژنتیکی
تنش کم‌آبی
نسل‌های ذرت
وراثت‌پذیری
پژوهش‌های ژنتیک گیاهی
دوره 10، شماره 1
تیر 1402
صفحه 61-78

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما