1
گروه اصلاحنباتات و بیوتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
2
پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران
10.22034/pgr.2026.2087225.1034
چکیده
جنس Salviaاز مهمترین جنسهای گیاهان دارویی تیره نعناعیان است که بهدلیل دارا بودن ترکیبات زیستفعال و ارزش دارویی، نیازمند شناسایی و حفاظت ذخایر ژنتیکی میباشد. استفاده از نشانگرهای مولکولی مبتنی بر رتروترانسپوزونها، بهویژه نشانگر iPBS، بهدلیل توانایی بالا در آشکارسازی چندشکلی ژنتیکی، رویکردی کارآمد برای ارزیابی تنوع ژنتیکی گیاهان دارویی محسوب میشود. در این پژوهش تنوع ژنتیکی و ساختار جمعیتی ۵۰اکوتیپ از هفت گونه جنس Salvia، منطقه زاگرس مرکزی ایران با استفاده از ۱۰آغازگر iPBSبررسی شد.نتایج نشان داد که نشانگرهای iPBSتوانایی بالایی در آشکارسازی تنوع ژنتیکی گونههای مورد مطالعه داشتند؛ بهطوریکه میانگین درصد نوارهای چندشکل 33/98درصد و میانگین شاخص اطلاعات چندشکلی (PIC) برابر 36/0به دست آمد. تحلیل خوشهای بر اساس ضریب تشابه دایس و روش Neighbor-Joining، ۵۰ژنوتیپ مورد مطالعه را در گروههای ژنتیکی متمایز تفکیک کرد و آزمون مانتل نیز با مقادیر 68/0r =ومقدار احتمال بسیار معنیدار (002/۰p =) همبستگی بین ماتریس تشابه ژنتیکی و الگوی خوشهبندی را نشان داد. نتایج تحلیل تنوع جمعیتی نشان داد که جمعیتهای S. macrosiphonو S. spinosaدارای بالاترین سطح تنوع ژنتیکی در بین جمعیتهای مورد مطالعه بودند. وجود این سطح بالای تنوع ژنتیکی، این جمعیتها را بهعنوان منابع ژرمپلاسم ارزشمند برای برنامههای بهنژادی معرفی میکند. در مقابل جمعیتهای S. reuteranaبا کمترین میزان تنوع شاخصهای ژنتیکینسبت به سایر جمعیتها، یک ذخیره ژنتیکی متمایز محسوب میشود که نیازمند توجه ویژه در برنامههای حفاظت و نگهداری ژرمپلاسم است. همچنین، گونههای S. multicaulisو S. limbataبهدلیل قرارگیری در شاخههای مستقل دندروگرام و تمایز ژنتیکی بالا، میتوانند نماینده گروههای ژنتیکی منحصربهفردی باشند که حفاظت آنها برای حفظ تنوع ژنتیکی جنس Salviaاهمیت دارد.
Asghari Mirak, A., Alavikia, S.S. and Mohammadi, S.A. (2022). Investigating genetic diversity and relationships in some henbane (Hyoscyamus spp.) populations based on polymorphisms resulting from retrotransposon insertion. Plant Genetic Researches, 9(1): 117-134 (In Persian). https://doi.org/10.52547/pgr.9.1.9
Biswas, M.K., Baig, M., Cheng, Y.J. and Deng, X.X. (2010). A Retro-transposon based genetic similarity within the genus Citrus and its relatives. Genetic Resources and Crop Evolution, 57:963-972. https://doi.org/10.1007/s10722-010-9533-0
Borna, F., Luo, S., Ahmad, N.M., Nazeri, V., Shokrpour, M. and Trethowan, R. (2017). Genetic diversity in populations of the medicinal plant Leonurus cardiaca L. revealed by inter-primer binding site (iPBS) markers. Genetic Resources and Crop Evolution, 64: 479-492. https://doi.org/10.1007/s10722-016-0373-4
Erbano, M., Schühli, G.S. and Santos, É.P. (2015). Genetic variability and population structure of Salvia lachnostachys: implications for breeding and conservation programs. International Journal of Molecular Sciences, 16: 7839-7850. https://doi.org/10.3390/ijms16047839
Haliloğlu, K., Türkoğlu, A., Öztürk, H.I., Özkan, G., Elkoca, E. and Poczai, P. (2022). iPBS-retrotransposon markers in the analysis of genetic diversity among common bean (Phaseolus vulgaris L.) germplasm from Türkiye. Genes, 13: 1147- 1150. https://doi.org/10.3390/genes13071147
Kalendar, R., Antonius, K., Smýkal, P. and Schulman, A.H. (2010). iPBS: a universal method for DNA fingerprinting and retrotransposon isolation. Theoretical and Applied Genetics, 121: 1419–1430. https://doi.org/10.1007/s00122-010-1398-2
Kalendar, R. and Schulman, A.H. (2014). Transposon-based tagging: IRAP, REMAP, and iPBS. Methods in Molecular Biology, 8: 233-255. https://doi.org/10.1007/978-1-62703-767-9_12
Kalendar, R., Sabot, F., Rodriguez, F., Karlov, G.I., Natali, L. and Alix, K. (2021). Editorial: mobile elements and plant genome evolution, comparative analyses and computational tools. Frontiers in Plant Science, 12: 735134. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.735134
Kaviani Charati, A., Sabouri, H., Fallahi, H.A. and Jorjani, E. (2016). QTL mapping of spike characteristics in barley using F₃ and F₄ families derived from Badia × Komino cross. Plant Genetic Research, 3(1): 13–28 (In Persian). https://doi.org/10.29252/pgr.3.1.13
Lemos, S.C.M., Silveira, R.L.R., Buuron, S.K., Santos, R.S.M.D. and Moro, S.C. (2019). Determining the polymorphism information content of a molecular marker. Gene, 686: 144175. https://doi.org/10.1016/j.gene.2019.144175
Meyer, A., Garcia, A., Souza, A.P. and Souza, C.L. (2004). Comparison of similarity coefficients used for cluster analysis with dominant markers in maize (Zea mays L.). Genetics and Molecular Biology, 27: 83-91. https://doi.org/10.1590/S1415-47572004000100014
Mita, P. and Boeke, J.D. (2016). How retrotransposons shape genome regulation. Current Opinion in Genetics & Development, 37: 90-100. https://doi.org/10.1016/j.gde.2016.01.001
Mulabagal, V., Lee, C.Y., Lo, S.F., Nalawade, S., Lin, C. and Tsay, H.S. (2004). Studies on the production of some important secondary metabolites from medicinal plants by plant tissue cultures. Botanical Bulletin of Academia Sinica, 45: 1-22.
Nadeem, M., Nawaz, M.A., Shahid, M.Q., Doğan, Y., Cömertpay, G., Yildiz, M., Hatipoglu, R., Ahmad, F., Alsaleh, A., Labhane, N., Ozkan, H., Chung, G. and Baloch, F. (2017). DNA molecular markers in plant breeding: current status and recent advancements in genomic selection and genome editing. Biotechnology & Biotechnological Equipment, 32: 261-285. https://doi.org/10.1080/13102818.2017.1400401
Nei, M. and Li, W.H. (1979). Mathematical model for studying genetic variation in terms of restriction endonucleases. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 76: 5269-5273. https://doi.org/10.1073/pnas.76.10.5269
Peakall, R. and Smouse, P.E. (2006). GENALEX 6: genetic analysis in Excel. Population genetic software for teaching and research. Molecular Ecology Notes, 6: 288-295. https://doi.org/10.1111/j.1471-8286.2005.01155.x
Phong, N.H., Pongnak, W., Soytong, K., Poeaim, S. and Poeaim, A. (2016). Diversity of tea (Camellia sinensis) grown in Vietnam based on morphological characteristics and inter-primer binding sites (iPBS) marker. International Journal of Agriculture and Biology, 18: 385-392. https://doi.org/10.17957/IJAB/15.0100
Sarwat, M., Nabi, G., Das, S. and Srivastava, P.S. (2012). Molecular markers in medicinal plant biotechnology: past and present. Critical Reviews in Biotechnology, 32(1): 74-92. https://doi.org/10.3109/07388551.2011.551872
Schulman, A.H., Flavell, A.J., Paux, E. and Ellis, T.H. (2012). The application of LTR retrotransposons as molecular markers in plants. Methods in Molecular Biology, 859: 115-153. https://doi.org/10.1007/978-1-61779-603-6_7
Taha, M., Tawfik, A., Mahmoud, A. and Mohamed, M. (2024). Assessment of somaclonal variants of Salvia splendens at different subcultures using molecular markers. Assiut Journal of Agricultural Sciences, 55: 78-96. https://doi.org/10.21608/ajas.2024.279071.1349
Vanijajiva, O. and Pornpongrungrueng, P. (2020). Inter-primer binding site (iPBS) markers reveal the population genetic diversity and structure of tropical climbing cissampelopsis (Asteraceae) in thailand. in biodiversitas Journal of Biological Diversity, 21: 1-9. https://doi.org/10.13057/biodiv/d210901
Yuan, Q.J., Zhang, Z.Y., Hu, J., Guo, L.P., Shao, A.J. and Huang, L.Q. (2010). Impacts of recent cultivation on genetic diversity pattern of a medicinal plant, Scutellaria baicalensis (Lamiaceae). BMC Genetics, 11: 29. https://doi.org/10.1186/1471-2156-11-29
Zaman, W., Ayaz, A. and Park, S. (2025). Climate change and medicinal plant biodiversity: conservation strategies for sustainable use and genetic resource preservation. Genetic Resources and Crop Evolution, 72: 6275-6308. https://doi.org/10.1007/s10722-025-02410-2
حاج هادی,مصطفی , ربیعی,محمد , قربانی نهوجی,مجید و شیران,بهروز . (1405). بررسی تنوع ژنتیکی برخی از گونههای جنس Salvia منطقه زاگرس مرکزی با استفاده از نشانگر مولکولی iPBS. پژوهشهای ژنتیک گیاهی, 13(1), 83-100. doi: 10.22034/pgr.2026.2087225.1034
MLA
حاج هادی,مصطفی , , ربیعی,محمد , , قربانی نهوجی,مجید , و شیران,بهروز . "بررسی تنوع ژنتیکی برخی از گونههای جنس Salvia منطقه زاگرس مرکزی با استفاده از نشانگر مولکولی iPBS", پژوهشهای ژنتیک گیاهی, 13, 1, 1405, 83-100. doi: 10.22034/pgr.2026.2087225.1034
HARVARD
حاج هادی مصطفی, ربیعی محمد, قربانی نهوجی مجید, شیران بهروز. (1405). 'بررسی تنوع ژنتیکی برخی از گونههای جنس Salvia منطقه زاگرس مرکزی با استفاده از نشانگر مولکولی iPBS', پژوهشهای ژنتیک گیاهی, 13(1), pp. 83-100. doi: 10.22034/pgr.2026.2087225.1034
CHICAGO
مصطفی حاج هادی, محمد ربیعی, مجید قربانی نهوجی و بهروز شیران, "بررسی تنوع ژنتیکی برخی از گونههای جنس Salvia منطقه زاگرس مرکزی با استفاده از نشانگر مولکولی iPBS," پژوهشهای ژنتیک گیاهی, 13 1 (1405): 83-100, doi: 10.22034/pgr.2026.2087225.1034
VANCOUVER
حاج هادی مصطفی, ربیعی محمد, قربانی نهوجی مجید, شیران بهروز. بررسی تنوع ژنتیکی برخی از گونههای جنس Salvia منطقه زاگرس مرکزی با استفاده از نشانگر مولکولی iPBS. پژوهشهای ژنتیک گیاهی. 1405;13(1):83-100. doi: 10.22034/pgr.2026.2087225.1034
