جمع‌آوری ‌و ‌نگهداری ‌ژرم‌پلاسم، ‌بخصوص ‌توده‌های ‌بومی ‌گونه‌های ‌مهم ‌زراعی ‌و ‌سازمان‌دهی ‌اطلاعات ‌مربوط ‌به ‌آن‌ها، ‌علاوه ‌بر ‌تداوم ‌استفاده ‌از ‌آن‌ها ‌موجب ‌کاهش ‌خطر ‌فرسایش ‌ژنتیکی ‌آن‌ها ‌می‌گردد. ‌در ‌این ‌مطالعه ‌توده‌های ‌بومی ‌گندم ‌نان ‌ایرانی ‌جهت ‌بررسی ‌الگوی ‌تنوع ‌ژنتیکی، ‌با ‌استفاده ‌از ‌نشانگرهای ‌مورفولوژیکی ‌و ‌نشانگر ‌مولکولی ‌آی‌اس‌اس‌آر ‌مورد ‌ارزیابی ‌قرار ‌گرفتند. ‌از ‌نظر ‌صفات ‌ارتفاع، ‌طول ‌سنبله، ‌طول ‌ریشک، ‌تعداد ‌گره‌های ‌سنبله، ‌تعداد ‌دانه ‌در ‌سنبله، ‌طول ‌برگ ‌و ‌وزن ‌دانه ‌تفاوت ‌قابل‌توجهی ‌بین ‌توده‌های ‌بومی ‌وجود ‌داشت. ‌همچنین ‌در ‌برخی ‌از ‌توده‌ها ‌مثل ‌خرم‌آباد ‌و ‌اردبیل ‌تنوع ‌درون ‌جمعیتی ‌برای ‌برخی ‌از ‌خصوصیات ‌به‌ویژه ‌ارتفاع ‌و ‌طول ‌ریشک ‌قابل‌مشاهده ‌بود. ‌در ‌بررسی ‌توده‌ها ‌از ‌نظر ‌نشانگرهای ‌آی‌اس‌اس‌آر، ‌در ‌مجموع ‌99 ‌نوار ‌نمره‌دهی ‌شد ‌که ‌78 ‌نوار ‌چندشکل ‌بودند. ‌درصد ‌چندشکلی ‌با ‌میانگین ‌81.88 ‌درصد ‌از ‌53.33 ‌درصد ‌برای ‌آغازگر ‌4 ‌تا ‌100 ‌درصد ‌برای ‌آغازگرهای ‌ISSR-9، ‌ISSR-14، ‌ISSR-5 ‌و ‌ISSR-7 ‌متغیر ‌بود. ‌متوسط ‌میزان ‌اطلاعات ‌چندشکلی ‌برای ‌توده‌ها ‌0.3 ‌محاسبه ‌شد. ‌نتایج ‌این ‌مطالعه ‌نشان ‌داد ‌که ‌تنوع ‌درون ‌جمعیت ‌قابل‌توجهی ‌برای ‌توده‌های ‌بومی ‌گندم ‌خرم‌آباد، ‌مراغه ‌و ‌تربت‌حیدریه ‌از ‌نظر ‌نشانگرهای ‌آی‌اس‌اس‌آر ‌وجود ‌داشت ‌در ‌حالی‌که ‌برای ‌توده‌های ‌خوی، ‌اهواز، ‌اصفهان، ‌مشهد، ‌ارومیه، ‌شیراز ‌و ‌اردبیل ‌تنوع ‌ناچیزی ‌مشاهده ‌شد. ‌نتایج ‌این ‌مطالعه ‌نشان ‌داد ‌که ‌بین ‌و ‌درون ‌توده‌های ‌بومی ‌گندم ‌ایرانی ‌تنوع ‌ژنتیکی ‌با ‌درجات ‌متفاوتی ‌وجود ‌دارد ‌و ‌از ‌این ‌توده‌ها ‌می‌توان ‌به ‌عنوان ‌جمعیت ‌پایه ‌برای ‌استخراج ‌لاین‌های ‌خالص ‌استفاده ‌نمود. ‌